{"id":471,"date":"2020-10-27T09:33:55","date_gmt":"2020-10-27T09:33:55","guid":{"rendered":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/?post_type=docs&#038;p=471"},"modified":"2025-02-13T11:43:58","modified_gmt":"2025-02-13T11:43:58","slug":"typy-dziedziczenia-wplyw-na-hodowle","status":"publish","type":"docs","link":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/docs\/typy-dziedziczenia-wplyw-na-hodowle\/","title":{"rendered":"Rodzaje mutacji, typy dziedziczenia, wp\u0142yw na hodowl\u0119"},"content":{"rendered":"\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Rodzaje mutacji<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>letalne<\/strong> &#8211; powoduj\u0105 \u015bmier\u0107 zwierz\u0119cia w okresie zarodkowym lub w ci\u0105gu kilku dni od urodzenia,<\/li><li><strong>niekorzystne<\/strong> &#8211; maj\u0105 negatywny wp\u0142yw ekonomiczny, nie doprowadzaj\u0105 jednak do \u015bmierci zwierz\u0119cia,<\/li><li><strong>korzystne<\/strong> &#8211; wp\u0142ywaj\u0105 pozytywnie na cechy fenotypowe zwierz\u0105t lub ich wykorzystanie, np. bia\u0142ka mleka,<\/li><li><strong>ciche<\/strong> &#8211; nie powoduj\u0105 zmian w funkcjonowaniu organizmu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<p>U ssak\u00f3w (w tym r\u00f3wnie\u017c u byd\u0142a) ka\u017cdy gen wyst\u0119puje w dw\u00f3ch kopiach \u2013 <strong>organizmy diploidalne<\/strong>. Jedn\u0105 kopi\u0119 genu osobnik dostaje od matki<ins>,<\/ins> a drug\u0105 kopi\u0119 genu od ojca (50% + 50%). U wi\u0119kszo\u015bci organizm\u00f3w geny wyst\u0119puj\u0105 w\u00a0postaci dw\u00f3ch lub wi\u0119cej swoistych odmian &#8211;\u00a0<strong>alleli<\/strong>. Organizm, kt\u00f3ry posiada dwie kopie takiego samego genu (dwa identyczne allele) nazywany jest <strong>organizmem homozygotycznym<\/strong>, za\u015b taki kt\u00f3ry posiada dwie r\u00f3\u017cne wersje tego samego genu (dwa r\u00f3\u017cne allele) nazywany jest <strong>osobnikiem heterozygotycznym<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Allele mog\u0105 mie\u0107 charakter:<\/h4>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><li><strong>dominuj\u0105cy<\/strong> (oznaczane du\u017c\u0105 liter\u0105)&nbsp;&#8211; oznacza to,&nbsp;\u017ce je\u015bli w&nbsp;parze alleli (organizm diploidalny) chocia\u017c jeden b\u0119dzie dominuj\u0105cy &#8211;&nbsp;cecha i&nbsp;tak si\u0119 objawi,<\/li><li><strong>recesywny<\/strong> (oznaczane ma\u0142\u0105 liter\u0105) &#8211; cecha wyst\u0105pi jedynie wtedy, gdy&nbsp;allel recesywny sparowany b\u0119dzie z&nbsp;drugim allelem recesywnym,<\/li><li><strong>kodominuj\u0105cy <\/strong>(wsp\u00f3\u0142dzia\u0142aj\u0105cy) \u2013 prezentowana jest cecha kodowana przez oba allele,<\/li><li><strong>addytywny<\/strong> (kumuluj\u0105ce) \u2013 intensywno\u015b\u0107 cechy jest uzale\u017cniona od ilo\u015bci kopi genu.<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Cechy monogenowe autosomalne recesywne &#8211; dziedziczenie<\/h4>\n\n\n\n<p>Cecha recesywna oznacza, \u017ce cecha pojawi\u00a0si\u0119 jedynie je\u015bli zwierz\u0119 b\u0119dzie mie\u0107 dwie kopie zmutowanego allelu danej cechy (po jednej zmienionej kopii od ka\u017cdego z rodzic\u00f3w). Je\u015bli osobnik odziedziczy jedn\u0105 zmienion\u0105 kopi\u0119 i jedn\u0105 prawid\u0142ow\u0105 kopi\u0119, wtedy w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w osobnik taki b\u0119dzie zdrowym nosicielem, poniewa\u017c obecno\u015b\u0107 prawid\u0142owej kopii zamaskuje obecno\u015b\u0107 zmienionej kopii. Osobniki z jedn\u0105 kopi\u0105 zmutowanego allelu b\u0119d\u0105 mia\u0142y niezmieniony fenotyp \u2013 cecha nie ujawni si\u0119, lecz uszkodzony wariant genu mo\u017ce zosta\u0107 przekazany potomstwu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Buhaj\/Krowa<\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA<\/strong><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa<\/strong><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>aa<\/strong><\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">AA \u2013 100%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">AA-50% <br>Aa-50%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Aa- 100%<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">AA-50% <br>Aa-50%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">AA-25% <br>Aa-50% <br><strong>aa-25%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Aa-50% <br><strong>aa-50%<\/strong><\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>aa<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Aa \u2013 100%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Aa-50% <br><strong>aa-50%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>aa-100%<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption>Dziedziczenie autosomalne recesywne: AA-osobnik z dwoma kopiami genu normalnego (homozygota dominuj\u0105ca)- zdrowy, Aa- osobnik z jedn\u0105 kopi\u0105 genu normalnego i jedn\u0105 kopi\u0105 genu zmutowanego (heterozygota) \u2013 nosiciel, aa \u2013 osobnik z dwiema kopiami genu zmutowanego (homozygota recesywna) \u2013 chory<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Z przedstawionej powy\u017cej tabeli wynika:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>Kojarzenie zdrowego (AA) zwierz\u0119cia ze zdrowym (AA) daje 0% szans na urodzenie chorego ciel\u0119cia.<\/li><li>Kojarzenie zdrowego (AA) zwierz\u0119cia z nosicielem (Aa) daje 0% szans na urodzenie chorego ciel\u0119cia.<\/li><li>Kojarzenie zdrowego zwierz\u0119cia (AA) z chorym (aa) daje 0% szans na urodzenie chorego ciel\u0119cia.<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia b\u0119d\u0105cego nosicielem (Aa) z drugim nosicielem (Aa) daje: 25% szans na urodzenie zdrowego (AA) osobnika, 50% na urodzenie nosiciela (Aa) i 25% szans na urodzenie zwierz\u0119cia dotkni\u0119tego chorob\u0105 (aa).<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia b\u0119d\u0105cego nosicielem (Aa) z chorym (aa) daje 50% szans na urodzenie ciel\u0119cia b\u0119d\u0105cego nosicielem (Aa) i 50% szans na urodzenie ciel\u0119cia chorego (aa).<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia chorego (aa) z drugim chorym (aa) daje 100% szans na urodzenie zwierz\u0119cia chorego (aa).<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Cechy monogenowe autosomalne dominuj\u0105ce &#8211; dziedziczenie<\/h4>\n\n\n\n<p>Cecha dominuj\u0105ca oznacza, \u017ce zwierz\u0119 maj\u0105ce chocia\u017c jedn\u0105 kopi\u0119 zmutowanego allelu danej cechy zostaje dotkni\u0119te chorob\u0105 lub ujawnia si\u0119 dana cecha w fenotypie.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table><thead><tr><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">Buhaj\/Krowa<\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA<\/strong><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa<\/strong><\/th><th class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>aa<\/strong><\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA \u2013 100%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA-50%<\/strong> <br><strong>Aa-50%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa- 100%<\/strong><\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA-50%<\/strong> <br><strong>Aa-50%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>AA-25%<\/strong> <br><strong>Aa-50%<\/strong> <br>aa-25%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa-50%<\/strong> <br>aa-50%<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>aa<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa \u2013 100%<\/strong><\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\"><strong>Aa-50%<\/strong> <br>aa-50%<\/td><td class=\"has-text-align-center\" data-align=\"center\">aa-100%<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><figcaption>Dziedziczenie autosomalne dominuj\u0105ce: AA-osobnik z dwoma kopiami genu zmutowanego (homozygota dominuj\u0105ca) &#8211; chory, Aa- osobnik z jedn\u0105 kopi\u0105 genu normalnego i jedn\u0105 kopi\u0105 genu zmutowanego (heterozygota) \u2013 chory, aa \u2013 osobnik z dwiema kopiami genu normalnego (homozygota recesywna) &#8211; zdrowy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Z przedstawionej powy\u017cej tabeli wynika:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\" type=\"1\"><li>Kojarzenie zdrowego (aa) zwierz\u0119cia ze zdrowym (aa) daje 0% szans na urodzenie chorego ciel\u0119cia (AA lub aa).<\/li><li>Kojarzenie zdrowego (aa) zwierz\u0119cia z chorym (Aa) daje 50% szans na urodzenie zdrowego (aa) ciel\u0119cia i 50% szans na urodzenie ciel\u0119cia (Aa) chorego.<\/li><li>Kojarzenie zdrowego (aa) zwierz\u0119cia z chorym (AA) daje 100% szans na urodzenie chorego (Aa) ciel\u0119cia.<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia chorego (Aa) z drugim chorym (Aa) daje: 25% szans na urodzenie zdrowego (aa) osobnika, 75% szans na urodzenie zwierz\u0119cia chorego (50% Aa i 25% AA)<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia chorego (Aa) z chorym (AA) daje 100% szans na urodzenie ciel\u0119cia chorego (50% Aa, 50% AA).<\/li><li>Kojarzenie zwierz\u0119cia chorego (AA) z drugim chorym (AA) daje 100% szans na urodzenie zwierz\u0119cia chorego (AA).<\/li><\/ul>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Cecha addytywna<\/h4>\n\n\n\n<p>oznacza, \u017ce ka\u017cda kopia allelu cechy zwi\u0119ksza efekt cechy, a zwierz\u0119 z 1 allelem b\u0119dzie mia\u0142o fenotyp, kt\u00f3ry jest mi\u0119dzy tym, co jest widoczne u zwierz\u0119cia z 2 lub 0 kopiami allelu.<\/p>\n\n\n\n<h4 class=\"wp-block-heading\">Kodominacja<\/h4>\n\n\n\n<p>zjawisko polegaj\u0105ce na wyst\u0119powaniu dw\u00f3ch <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Allel\">alleli<\/a> danego <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Gen\">genu<\/a>, z kt\u00f3rych \u017caden nie jest <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Allel_recesywny\">recesywny<\/a> ani <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Allel_dominuj%C4%85cy\">dominuj\u0105cy<\/a>. Allele tego genu s\u0105 sobie r\u00f3wne. Jeden i drugi bior\u0105 taki sam udzia\u0142 w tworzeniu <a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Fenotyp\">fenotypu<\/a>. Oznacza to<ins>,<\/ins> \u017ce w fenotypie ujawniaj\u0105 si\u0119 cechy kodowane przez oba geny.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rodzaje mutacji letalne &#8211; powoduj\u0105 \u015bmier\u0107 zwierz\u0119cia w okresie zarodkowym lub w ci\u0105gu kilku dni od urodzenia, niekorzystne &#8211; maj\u0105 negatywny wp\u0142yw ekonomiczny, nie doprowadzaj\u0105 jednak do \u015bmierci zwierz\u0119cia, korzystne [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"parent":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"doc_category":[15],"doc_tag":[18,7],"class_list":["post-471","docs","type-docs","status-publish","hentry","doc_category-cechy-genetyczne","doc_tag-cecha-genetyczna","doc_tag-snp"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/docs"}],"about":[{"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/types\/docs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=471"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":550,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/docs\/471\/revisions\/550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"doc_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/doc_category?post=471"},{"taxonomy":"doc_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/crs.izoo.krakow.pl\/wiki\/wp-json\/wp\/v2\/doc_tag?post=471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}